Przy szkolnej mapie łatwo pomylić kolejność planet z ich chwilowym ustawieniem na niebie. Od Słońca biegnie ona przez Merkurego, Wenus, Ziemię, Marsa, Jowisza, Saturna i Urana do Neptuna, choć opisuje stały porządek orbit, a nie pozycję planet w danej chwili.
Zapamiętaj osiem planet w stałej kolejności od Słońca
- Kolejność: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun.
- Pierwsza czwórka to małe, skaliste planety wewnętrzne.
- Druga czwórka obejmuje olbrzymy gazowe i lodowe.
- Pluton należy do planet karłowatych, więc nie zamyka listy ośmiu planet.
Kolejność orbit pozostaje stała, choć planety są w ruchu
Wyobraź sobie model Układu Słonecznego na szkolnym korytarzu: planety krążą, ale ich tory mają ustalony porządek. Numer planety od Słońca wynika z jej orbity, nie z tego, gdzie akurat znajduje się na niebie.
Jeśli zadanie pyta o kolejność planet, podaj ich układ od najbliższej do najdalszej od Słońca. Gdy chodzi o aktualne położenie na niebie, sama lista nie wystarczy, bo każda planeta porusza się po swojej orbicie. To rozróżnienie oszczędza częstej pomyłki w zadaniach z mapą nieba.
Podział na planety skaliste i olbrzymy wyjaśnia układ listy
Po Marsie widać wyraźny przeskok: kolejne planety są olbrzymami, a ich budowa różni się od skalistej pierwszej czwórki. Dane NASA o średnich odległościach pokazują też, że odległości między orbitami nie rosną równymi krokami.
| Planeta | Średnia odległość od Słońca | Typ |
|---|---|---|
| Merkury | 0,39 AU | skalista |
| Wenus | 0,72 AU | skalista |
| Ziemia | 1,00 AU | skalista |
| Mars | 1,52 AU | skalista |
| Jowisz | 5,20 AU | gazowy olbrzym |
| Saturn | 9,58 AU | gazowy olbrzym |
| Uran | 19,20 AU | lodowy olbrzym |
| Neptun | 30,05 AU | lodowy olbrzym |
AU, czyli jednostka astronomiczna, odpowiada w przybliżeniu średniej odległości Ziemi od Słońca. W tabeli od razu widać, że między Marsem a Jowiszem jest znacznie większy odstęp niż między sąsiednimi planetami wewnętrznymi. Dlatego rysunki Układu Słonecznego zwykle pokazują porządek orbit, ale nie zachowują ich prawdziwych odległości.
Pluton znajduje się dalej, ale nie jest ósmą planetą
Pluton często pojawia się w szkolnych skojarzeniach jako kolejny po Neptunie, bo rzeczywiście krąży dalej od Słońca. Nie należy jednak do listy ośmiu planet: Międzynarodowa Unia Astronomiczna zalicza go do planet karłowatych.
Według definicji przyjętej przez IAU planeta krąży wokół Słońca, ma prawie kulisty kształt i dominuje w sąsiedztwie swojej orbity. Pluton spełnia część tych warunków, ale nie dominuje w swoim orbitalnym otoczeniu. To właśnie ten szczegół, a nie jego rozmiar czy odległość, wyjaśnia odrębną klasyfikację.
Krótka rymowanka pomaga odtworzyć kolejność
Gdy nazwy mieszają się w głowie, pomaga zdanie z tymi samymi pierwszymi literami: „Mądra Wrona Zobaczyła Marsa, Jowisza, Saturna, Urana, Neptuna”. Najlepiej działa dla mnie podział na dwie części: najpierw cztery planety skaliste, potem cztery olbrzymy.
Wróć myślą do mapy na korytarzu: orbity mają stałą kolejność, nawet gdy planety przesuwają się po swoich torach. Wystarczy więc pamiętać ciąg od Merkurego do Neptuna i nie dopisywać do niego Plutona.
